Batarya Minerallerinde Arz Yoğunlaşması Yeni Bir Risk Eşiğine Ulaştı
Uluslararası Enerji Ajansı'nın 2026 Küresel Kritik Mineraller Görünümü, elektrikli araç ve enerji depolama yatırımları büyürken hammadde tedarikinin daha az sayıda ülkede yoğunlaştığını ortaya koyuyor. Rapora göre 2023'te yüzde 70 olan başlıca enerji minerallerinde en büyük rafinaj ülkesinin ortalama payı, nadir toprak elementleri hariç tutulduğunda 2025'te yüzde 72'ye yükseldi.
Son iki yıldaki rafine arz artışının dörtte üçünden fazlasını, nikelde Endonezya; diğer temel enerji minerallerinde ise Çin sağladı. Manganez, nikel ve grafit gibi bazı pazarlarda yeni arzın neredeyse tamamı baskın tedarikçiden geldi. Bu yapı, tek bir üretim veya ticaret kararının batarya ve otomotiv zincirinin geniş bölümünü etkileyebilmesi anlamına geliyor.
Fiyatlarda da yön değişti. IEA verileri, lityum fiyatlarının güçlü depolama talebi ve sınırlı arz nedeniyle iki kattan fazla arttığını; kobalt fiyatlarının ise Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin ihracat kısıtlamalarının etkisiyle yaklaşık yüzde 130 yükseldiğini gösteriyor. Bakır ve lityumda 2035'e uzanan arz açığı beklentisi sürerken kobalt için de yeni bir açık riski oluştu.
Yatırım tarafındaki tablo bu baskıyı hafifletmiyor. Kritik mineral yatırımları 2025'te yüzde 9 gerilerken batarya metallerindeki sermaye harcamaları yüzde 20'den fazla düştü. Ajans, madencilik projelerinin tek başına yeterli olmayacağını; rafinaj, katot üretimi, geri dönüşüm, ekipman ve nitelikli iş gücünün de eş zamanlı geliştirilmesi gerektiğini vurguluyor.
CheapSarj Yorumu
Elektrikli araç maliyetinde hücre kimyası kadar tedarik zincirinin coğrafi dayanıklılığı da belirleyici hâle geliyor. Mineral çeşitlendirmesi kısa vadede daha pahalı görünebilir; ancak tek bir ülkeye veya işleme merkezine bağımlılığın üretimi durdurma riski daha yüksek olabilir. Türkiye açısından fırsat, yalnız maden çıkarmak değil; rafinaj, geri dönüşüm ve batarya malzemesi üretiminde katma değer oluşturmak.
